Мәдени мұра  Ұлттық жобаӨткенді қастерлеу арқылы, болашағымызды баянды етеміз
  • Twitter
  • Facebook
  • Лента на Youtube
 

"Мәдени Мұра" бағдарламасының аясындағы Қазақстанның тарихи және мәдени ескерткіштері

Ямышев қақпасы

Абылай хан стелласы 

 

Орнату комплексінің орны –  бұл Абылай хан тарихи жері, ағаштармен қоршалған шыңға шығатын белестерден тұратын. Ерекше алатын болсақ алаңқай жер оның дөңгеленген формасы ( дөңгелек – ғасырлықтың, шексіздіктің белгісі) композициялық және кеңістікті-пластикалық шығармашылық болып есептеледі.  Авторлар бұл қасиетті Казақстан халқы үшін сақтайды, энергиясының ең маңызды орталық көзі болып есептелетін монументін – комплекстің доминантына орын бөледі. Өздерінің шығармаларында Еуразиялық аймағында кең танылған, ғасырлар тоғысында скиф-сақтық қоғамынында жасалған, Ұлы далада қоныс алған түріктер, славяндар үшін де бір тамыр болып танылған.

Жоспарда монумент дөңгелекке енгізілген сегіз қырлы ұсынылады. Қазақстан халқының мәдениетінде сегіз қырлы әлемнің жақтарынан басқа, барлық бағыттар жайылатын алғыс айту. Дөңгелекпен қоса мәңгілік уақытқа алғысымен бекітілген.

Образға енуде әлемдік сюжеттердің ішінен бір оқ жебе тез сындырса, бір буда оқ жебені сындыра алмады.

Композициялық шешімнің негізінде бір буда оқ жебенің мақсаты. Оның сегіз қыры шаңырақта монументтің пластикалық акценті – бір негізден тараған болатын.

Кеңістікті – пластикалық комплексті шешім ақ металдан қисынымен (биіктігі 35 метр), жебенің тазаланған түрінде алтынмен жалатқан болатын. Түзу пропорциялар болашаққа жол сілтейтін экспрессияны танытады.  Монумент дөңгелек төрт баспалдақтан тұратын етіп орналастырылып – әлемнің төрт жағын көрсететін белгі.

Шыңның төрттен бір бөлігінде конструкцияға негізделіп, киіз үйідің ортасын жалғайтын аспанның бірігуімен тең т.б., аруақ пен құдайға сендіретін, модификациялық уықты танытады. Уық шаңыраққа тіреледі – өз үйіңмен ғана байланысты емес, адамдар мен халықтың жолын құратын, өзге күштерден қорғайтын, өмірге күш беретін, полисемантикалық символ ретінде көрсетіледі. Шаңырақтың алдыңғы бөлігінде Қазақстан Республикасының штандарты орналасқан – мемлеткет азаматтарының конституциялық құқықтарын және халық бірлігінің символының гаранты. Қалған жақтарында берекені және тыныштықты білдіретін қошқардың мүйізі орналасқан.  Штандарт және қалғандарға  шашақ бау тіркелген - Әлемдік деңгейдің көрінісін,  бекітетін және жерде өмірді танытатын.

Қазақстан мемлекеттіктің қазіргі эмблемесы және (халықтың бірлігінің символы) – бүркіт (ерлік пен күштің белгісі) қанаттарында шуақтанған күнді алған (жерге жоғары шыңдарға деген белестермен, ойдың, жарықтықтың белгісі).

Үш бөлікті постаментте жарықтық (жоғары белгіліктің және аспан мен жер байланысы қамтамасыз ететін құдайлылық сан) шар – Н.Назарбаев және Абылай хан – тәуелсіз мемлекеттің туындауына себеп болатын екі құраушының халыққа жолдауының мәтіні орналасқан Әлемдіктің белгісі.

 Авторлар тарихи белгіні білдіретін еуразиялық кеңістіктің демократиялық белгісімен келеді.

Төрт бөліктегі дөңгелекте екі  өзін өлімге қиятын Қанатты барс – түрік мәдениетімен байланысты сақ мәдениетін құрайтын символ- қазақ халқының тотемінің бірі ретінде.

Ол екі стихияның алғашқы байланысы (ойланудың шапшаңдылығын, физикалық  және жан дүниесінің тазалығын – су және ауа) халықтың өз жерімен байланысын туындайтын мәселелердің шешімін көрсететін белгіні қосады.

Қасиетті жерді көрудің алдында физикалық және ішкі жан дүниесінің тазалығын тәсілі таныту үшін өлімге өзін қиятын авторлардың ойымен қажет.

 Алты орындық орналасқан бесік формасында жасалған алты тайпа еске түсіретін (Алты Алаш) қазақ халқы пайда болған.

Бесік түрінде алты орындық ескерткіштердің айналасында – (Алты Алаш) алты тайпадан еске түсіретін (алты саны дәстүрлі мәдениетте даму процесін білдіреді) қазақ ұлтының  құралған еді. Орындықтың қырлары ойға бататындай орнаментпен оюланған болатын.

Ескерткіштерінің композициясына мотивтері қайталанып, орындықтың жанында шамдар орналастырылып,  Абылай хан тамғасымен жалғасады.  Сегіз шамдар сәулелерін әлемнің жақ жақтарына шашады.

Комплекске Абылай ханның тамғасын суреттейтін қызыл ашық түсті плиталарымен төселген “Абылай ханның бағаналық жолы” басталады.

Архитектуралы-пластикалық  композиция ось бойымен алаңқайдың ортасында тарихи тасқа – Абылай ханның тағы көрсетілетіндей етіп орналастырылған.  Ескерткішке қарама-қарсы жақта әйел мен ер адамның суретін көрсететен екі балбала жасыл партерде етіп орналастырылуда. Ер – халықты қорғайтын сұңқармен, семсермен батыр, ыдыспен әйел қазақ жерінің қонақжайлығымен жомарттылығын білдіреді.  

Комплекстің қызыл, ақ және сары-алтын түстердің қосындысы гүлді көрінісі, көңілді қуаныш және ішкі жан дүниесінің тазалығы, ақылдылықтың, өмірдің жеңісін көрсетеді.   

Сонымен, монументте мемлекеттік ескерткіштердің тарихи белгіленуі, ал Абылай хан Қазақстан халқының біріктірген ұлылардың бірі.  Жалпы алғанда монумент Жаңа белестерге жетуге, жан дүниесін жоғарылататын, халықты қорғайтын, халықтың өз үйі болатындай қылып біріктірген. Отан символы ретінде беріледі. Монументтің қасиетті жердің орталық осінде орналасуы жалпы қазақ жеріне, жалпы Қазақстан халқына әсер ететіндей мән береді.