Мәдени мұра  Ұлттық жобаӨткенді қастерлеу арқылы, болашағымызды баянды етеміз
  • Twitter
  • Facebook
  • Лента на Youtube
 

«Мәдени мұра» бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі Қоғамдық Кеңес

Рабия Сұлтан Бегім кесенесі   (XV ғасыр)

Басты бет - Мемлекеттік бағдарлама - Қоғамдық Кеңес - ҚР Президенті сөйлеген сөздері

Мәдени мұра бағдарламасын іске асыру нәтижелері бойынша ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың сөйлеген сөздері

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың "Мәдени мұра" бағдарламасын іске асыру жөніндегі мәжілісте сөйлеген сөзі


Құрметті зиялы қауым!

Қадірлі ағайын!


Жылдар жылжып, уақыт өткен сайын Тәуелсіздігіміздің мәні жарқырай ашылып, маңызы арта түскенін бүгінгі өмірдің өзі көрсетіп отыр. Қол жеткен табыстарымыз бен жетістіктеріміз туралы сан рет айтылды да, жазылды да. Мен оларды тағы да қайталап жатудан аулақпын. Тек олардың қатарында еліміздің рухани әлемінің дамуында бірден-бір үлес болып табылатын, ұлттық мәні зор «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасын қосар едім. Біз ғана емес, ЮНЕСКО тарапынан да бұл – дүниеде сирек кездесетін жоба, басқа елдерге де өнеге болатын құжат деп белгіленді.

 

Естеріңізде шығар, біз біраздан бері әр жылға ат беріп, айдар тағуды дәстүрге айналдырдық. Сондай жылдардың бірі – “Ұлттық тарих жылы” болды. Жадымызды жаңғыртуға арналған сол атаулы жылы қазақтың тарихы мен тағдырына қатысты қаншама “ақтаңдақтар” ашылып, мұрағат түпкірінде шаң басқан жәдігерлеріміз жарыққа шықты.


Кеңес Үкіметі кезінде бізге шығартқызбай, көрсеткізбей келген тарихымызды тәуелсіздігіміз кезінде елімізге паш етіп, өзіміздің жастарымызды патриоттыққа тәрбиелеу деген ой болатын.


Ендігі бір жылды “Мәдениетті қолдау жылы” деп құлдырап бара жатқан мәдениетімізді сақтап қалуға жұмыс істедік. Жабылып қалған, шашылып қалған кітапханалардың жер-жерде қайта жандануына, шағылып қалған клубтар мен мәдениет ошақтарының қайыра бой көтеруіне мұрындық болдық. Біраз қалаларда қазақ театрларының ашылуына негіз жасадық.


Сайып келгенде, осы жылдар біз бүгін сөз еткелі отырған “Мәдени мұра” бағдарламасына дайындық, үлкен істің кіріспесі болатын. Экономиканың өсіп, жағдайымыздың жақсаруына байланысты бұл үлкен жұмысқа да кірісуге мүмкіндік туды.


Адамзат тарихының күретамыры – мәдениет, ал мәдениеттің күретамыры – адамзаттың ақыл-ойы мен іс-әрекетін дүниеге әкелген материалдық құндылықтар болып табылады. Бұл бәрімізге белгілі ақиқат. Қай халықтың болмасын өзге жұртқа ұқсамайтын бөлек болмыс-бітімін даралап, өзіндік тағдырын айқындайтын басты белгі – мәдениеті. Мәдениет - ұлттың бет-бейнесі, рухани болмысы, жаны, ақыл-ойы, парасаты. Өркениетті ұлт, ең алдымен, тарихымен, мәдениетімен, ұлтын ұлықтаған ұлы тұлғаларымен, әлемдік мәдениеттің алтын қорына қосқан үлкенді-кішілі үлесімен мақтанады. Сөйтіп тек өзінің ұлттық төл мәдениеті арқылы ғана басқаға танылады.


Осы орайда “Мәдени мұра” бағдарламасы - мәдениетке деген мемлекеттік көзқарастың соны стратегиялық ұстанымын айқындаған маңызды жоба болды. Ол жаңадан қалыптасып жатқан қазақстандық қауымдастықтың әлеуеті мен гуманистік бағыт-бағдарын танытты.

Бұл Бағдарламаны қабылдағанда біздің алдымызға қойған басты мақсатымыз - халқымыздың өскелең рухани-мәдени сұранысын қанағаттандыру болатын.

 

Бағдарламаны жүзеге асырушы Қоғамдық кеңестің алдына бірнеше міндеттер қойылды.

Ең алдымен, білім беру саласын дамыту, халқымыздың тарихына қатысты мәдени мұрамызды сақтауды қамтамасыз ету, алыс-жақын шет жұрттағы жәдігерлеріміз бен мұрағаттарымызды іздестіріп, жинақтау керектігі міндеттелді.

Екіншіден, қазақтың тарихи-мәдени ескерткіштерінің көпшілігі кең сахарамызда шашыла орналасқаны белгілі. Олардың біршамасы бұған дейін тиіп-қашып жөнделсе де, қалпына келтіру, жаңарту жұмыстары жүйелі түрде қолға алынбаған еді.

 

Оның өзіндік себептері де бар болатын.

Кеңес заманында көне тарихты қопарудың қажеті жоқтай жасқаншақтап, коммунистік идеологияның жымысқы саясатынан аса алмадық. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында қолымыз қысқа болды.

Осы жағдайды жан-жақты ескеріп, бағдарлама аясында жер-жерде шашыла орналасқан еліміздің аса маңызды деген тарихи-мәдени және сәулет ескерткіштеріне зерттеулер жүргізіп, оларды ғылыми негізде қайта жаңғырту жұмыстарын қолға алу туралы тапсырма берілді.

 

Үшіншіден, қазақ шын мәнінде бір дүниесімен мақтанар болса, ол - фольклорымыздың байлығы ғой. Ежелден сөз өнерін қасиет тұтқан елміз. “Қазақ халқының фольклоры жүз томнан асады” деген әңгімені біз естігелі қанша заман болды! Сөйте тұра, осы шаруада да істен гөрі сөз көбірек болды. Ертегісі бар, батырлар жыры бар, айтысы мен дастаны бар оннан астам кітапты анау бір жылдары шығарғанымыз есімізде. Сосын оның аяғы да құрдымға кетті.

 

Осыған байланысты мамандарға ауыз әдебиетінің бар байлығын жарқырата шығарып, қазақтың әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрін зерделеудің тұтастай жүйесін жасау міндеттелді. Ұлттық әдебиет пен жазуымыздың көп ғасырлық тәжірибесін қорытып, том-том етіп оларды кітап түрінде тарату жүктелді.

Төртіншіден, кеңес дәуірінде баяғыда қазақ тіліне көп шығармалар аударылған сияқты көрінетін және әлемдік классиканы түгел аударып тастағандай сезінуші едік.

 

Сөйтсек, бұл шаруада да тындырғанымыз шамалы болып шықты.

 

Аударма саласында мүлдем жүйе болған жоқ. Әлемдік классика да үзіп-жұлып қана аударылған. Әйтеуір, орыстың классикалық әдебиеті ғана біршама қамтылыпты. Содан кейінгі аудармалардың баршасы дерлік кеңес әдебиетінің туындылары.

 

Сондықтан, әлемдік көркем әдебиеттің де ең үздік туындыларын жүйелі түрде ана тілімізге аудару қажеттігі туды. Оған қосымша әлемдік ғылыми ой-сананың, мәдениеттің озық үлгілерін қазақшалау негізінде гуманитарлық білім берудің мемлекеттік тілдегі толыққанды қорын жасау ойластырылды.

Сайып келгенде, осының бәрі мемлекет болып қалыптасуымыз үшін, ұлт болып топтасуымыз үшін қажет жағдай. Әлемдік ғылым мен мәдениеттің озық жетістіктерін бойымызға сіңіре отырып, қазақстандықтардың рухани кемелденуі, өркениет көшінен кейін қалмауы ең негізгі мақсат етілді.

 

Өздеріңіз білесіздер, кейінгі жылдарда Қазақстанның Ресейдегі жылы, Ресейдің Қазақстандағы жылы деп атаудың арқасында біз Абай бабамыздың ескерткішін Мәскеудің дәл ортасына орнатқыздық. Бұл да үлкен жетістік болып табылады.

 

Ал рухани-мәдени таным арқылы, тарихи сана негізінде патриоттық сезім, отаншылдық рух қалыптасатыны белгілі. Әсіресе бүгінгі жастарды отаншылдық рухта тәрбиелеу – мемлекеттік идеологияның темірқазығы болуы тиіс.

 

Әлемдік ғылым мен білімнің асыл қазыналарын қазақшалау арқылы біз мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру мәселесін негізгі мақсат етіп қойдық. Келешекте мектеп, орта арнаулы және жоғары оқу орындарының бағдарламаларын осы «Мәдени мұра» кітаптары негізінде қайта қарап, толықтыру мәселесі де ойластырылуы қажет.

Мәдениеті жоғары, тарихи танымы орнықты, ойы сергек елдің рухы да биік. Рухы биік халықтың іргесі де берік, әлеуеті де қуатты, ынтымағы да жарасты болмақ деп есептеймін.

 

Мінеки, бұдан төрт жыл бұрын менің халыққа Жолдауымда айтылған, содан кейін қабылданған және бүгін мәресіне жетіп отырған “Мәдени мұра” мемлекеттік бағдарламасының алдына осындай мақсаттар мен міндеттер қойылған болатын.

Менің Жарлығымен құрылған Қоғамдық кеңес, оған төрағалық еткен Иманғали Тасмағамбетов, Мұхтар Құл-Мухаммед және мәдениет, ақпарат, білім министрліктері өткен үш жылда орасан зор қызмет атқарды. Баршаларыңызға зор рахмет айтайық.

 

Уважаемые члены Общественного совета!


В апреле 2003 года в Послании народу я предложил реализовать специальную среднесрочную программу “Культурное наследие”. Сегодня мы можем подвести ее основные итоги.

 

За прошедшие три года проведена большая работа по созданию целостной системы изучения культурного наследия страны, воссозданию значительных историко-культурных и архитектурных памятников. Сегодня в государственных музеях хранится более двух миллионов единиц культурных ценностей.

 

Началась работа по обобщению многовекового опыта национальной культуры и письменности, созданию на государственном языке полноценного фонда гуманитарного образования на базе лучших достижений мировой научной мысли, культуры и литературы.

 

В ходе реализации программы завершены реставрационные работы на 35-ти памятниках истории и культуры, проведены сезонные археологические исследования 30-ти городищ, поселений, стоянок, могильников и курганов на территории Казахстана.

 

Организованы научно-поисковые экспедиции в Китай, Турцию, Монголию, Россию, Японию, Египет, Узбекистан, Армению, США и страны Западной Европы, где были обнаружены и приобретены около пяти тысяч рукописей и печатных изданий по истории, этнографии, искусству Казахстана, ранее неизвестных в научных кругах страны. В ходе экпедиции только в Китае были обнаружены около трех с половиной тысяч ранее не изученных источников по истории и культуре Казахстана.

 

Благодаря этим исследованиям мы теперь располагаем многочисленными источниками, содержащими переписку казахских ханов и султанов с правителями Китая, Коканда, Хивы и других сопредельных земель, имеем ранее неизвестные кыпчакские рукописи.

 

Сотни памятников письменности были обнаружены в библиотеках и дипломатических архивах европейских государств.

Особо ценно, что за рубежом выявлены этнологические источники, касающиеся специфики хозяйственного уклада и антропологического типа древних кочевых народов Центральной Азии, взаимовлияния их языков и взаимоотношений между ними.

 

Недавно в Берлине я посетил специальный музей, который функционирует под патронажем нескольких глав государств. Цель этой выставки - показать историческую взаимосвязь развития народов Европы и Азии. Во многих странах есть такие же курганы как на территории Казахстана. Все это имеет глубокий миротворческий смысл, что у всех у нас единые исторические корни. И поск этих корней – великое благородное дело не только для Казахстана.

 

Продолжается работа по подготовке к изданию Свода памятников по областям страны. Сегодня историко-культурное наследие Казахстана включает свыше 35-ти тысяч недвижимых памятников истории, археологии, монументального искусства и архитектуры.

 

Два уникальных памятника - мавзолей Ходжи Ахмеда Яссауи и археологический комплекс Тамгалы включены в Список Всемирного Наследия ЮНЕСКО. Следующим памятником, номинированным в данный Список, является древний город Отрар.

 

Проводятся работы по страховому копированию и реставрации архивных документов, восстановлению и переносу на современные аудионосители музыкальных записей, прикладные научные исследования архитектурных и археологических памятников, имеющих особое значение для национальной культуры.

В рамках программы издано 218 наименований книг, среди которых уникальные серии по истории, археологии, этнографии, новые энциклопедические словари. Например, серия “Бабалар сөзі” объединила казахский народный фольклор, формировавшийся на протяжении сотен лет, а свод “Древний мир права казахов” раскрывает развитие правового сознания нашего народа.

Программа “Культурное наследие” получила большой резонанс не только в странах СНГ, но и в дальнем зарубежье. В апреле 2006 года была успешно проведена ее презентация в Штаб-квартире ЮНЕСКО в Париже.

Проделана большая работа. Скажу лишь, что всего за три года на программу было выделено свыше 2,7 миллиарда тенге, что на миллиард больше, чем было первоначально запланировано.

Для чего была задумана такая масштабная программа, что она дает нам?

 

Хочу подчеркнуть, что программа “Мәдени мұра” отнюдь не ограничивается сугубо утилитарными целями восстановления нашего историко-культурного наследия. Ее главное предназначение – достичь позитивных сдвигов в общественном сознании, и в этом контексте она имеет важное идеологическое, общегосударственное значение.

Во-первых, речь идет об усилении роли и расширении пределов исторического сознания нации, что является одной из важнейших духовных основ нашей государственности.

 

Национальное возрождение может произойти только тогда, когда оно покоится на живительной почве многовековой культуры, питается благотворными соками исторического прошлого.

При разработке Программы “Культурное наследие” был концептуально определен исторический диапазон, в масштабах которого проводились исследования. Речь идет о периоде более двух тысяч лет, начиная с конца эпохи бронзы и наступления эпохи железа.

 

В результате, в поле зрения оказались такие фундаментальные события истории как выход конных кочевников на просторы Евразии и влияние этого события на духовную атмосферу “осевой эпохи” - периода возникновения мировых религий, яркая и драматичная судьба “степной” цивилизации, казахских ханств, зарождение, расцвет, увядание и новая жизнь городов вдоль Великого Шелкового пути, колонизация, пребывание в составе империй, поиск путей в будущее в качестве суверенного государства.

Общество получило информацию, позволяющую уверенно ощущать себя в контексте крупнейших событий всемирного потока истории.

 

Восстановление историко-культурного наследия – это еще и воссоздание такой связи времен, которая обладает четкой проекцией в будущее. Задавая вопросы о реальном содержании нашего прошлого, мы обогащаем понимание настоящего и можем конструировать вдохновляющие образы нашего будущего.

Во-вторых, программа “Мәдени мұра” стала ответом на запросы, связанные с формированием и укреплением национального самосознания и идентичности. В эпоху глобализации историко-культурное наследие - основа самоидентификации. Не сохранив его, мы рискуем вновь потеряться в глобализирующемся мире. За нашей спиной - полуторавековой разрыв в традициях государственности, и наш народ должен вновь научиться воспринимать себя действующим лицом в истории.

 

В-третьих, усилия по реализации данной программы приводят к постепенному формированию нового культурно-исторического ландшафта страны.

 

С одной стороны, нужно было элементарно восстановить культурные ценности на территории Казахстана, а также собрать и систематизировать раритеты, разбросанные по всему миру. Ведь до последнего времени они были недоступны для нас.

 

С другой стороны, мы не располагали целостной картиной собственной истории Казахстана, изобиловавшей множеством “белых пятен”.

 

Двухтысячелетняя история порой предстает как цепь оторванных друг от друга событий, и целые исторические периоды не были исследованы в должной мере.

 

Отсюда - проблема восприятия собственной культурной целостности и цивилизационной значимости, которое под влиянием исторических обстоятельств испытало серьезные искажения.

 

К примеру, мы долгое время были в плену навязанных извне ложных представлений и предрассудков о кочевом образе жизни как исторически тупиковом пути, не создающем культурных богатств. Оказалось, что мы толком не исследовали кочевую культуру и только сейчас начинаем овладевать методологией, нужной для понимания природы кочевой цивилизации.

 

В-четвертых, реализация госпрограммы “Культурное наследие” имела большое значение для повышения интереса казахстанцев к своей истории и культуре.

 

Овладение культурным наследием – это основа исторической памяти народа, без которой, в свою очередь, не бывает истинного патриотизма. Преодоление этой инерции исторического беспамятства особенно важно для воспитания подрастающего поколения.

 

На мой взгляд, мы сегодня можем наблюдать важные изменения в массовом сознании, подтверждающие, что наличие мощного исторического и культурного базиса реально способствует росту гражданственности и патриотических ценностей.

 

В-пятых, нельзя не отметить потенциал программы с точки зрения роста межэтнического взаимопонимания и гармонизации межнациональных отношений в стране.

 

Я убежден, что познание богатого исторического пути казахской нации, ее культурного своеобразия другими народами Казахстана и одновременно с этим интенсивный этнокультурный взаимообмен – это самый благотворный и эффективный путь укрепления взаимной толерантности и уважения.

Казахская культура обогащалась духовным наследием многих этносов, которые приходили в наши степи, и такое качество как толерантность, вырабатывалось веками и передалось нынешнему поколению казахстанцев.

Очень важно, что реализация данной госпрограммы подразумевает реставрацию и восстановление памятников истории и культуры не только казахского народа, но и других этносов, проживающих на территории страны.

 

К примеру, отреставрированы здание Жаркентской мечети в Алматинской области, которое несет в себе многие элементы уйгурского декоративно-прикладного искусства, дом в Уральске, где в начале XX века жил великий татарский поэт Габдулла Тукай. Предусматривается реставрация Вознесенского собора в Алматы, Военно-Николаевской церкви в Туркестане.

 

И таких примеров немало. Все это - культурное богатство Казахстана, которое мы должны сберечь и передать будущим поколениям казахстанцев.

 

В целом, я считаю, что программа “Культурное наследие” дала очень весомые результаты, она получила высокую оценку в среде нашей интеллигенции.

 

Сегодня мы собрались, чтобы обсудить проведенную работу вместе, наметить новые пути. Здесь сегодня находятся наши ведущие ученые в сфере археологии, истории, литературы, искусства, которые внесли огромный вклад в копилку историко-культурного наследия страны. Но я хочу сказать, что придет время, когда будущее поколение будет благодарно нам за то, что в это трудное время взялись за эту работу. Реализация программы «Культурное наследие» показала нам верное направление, в котором необходимо двигаться, чтобы дальше изучать свои корни и показать всему миру культуру и историю нашей огромной земли.

Предлагаю теперь обменяться мнениями выслушать тех, кто непосредственно занимался реализацией госпрограммы “Культурное наследие”.

***

Заключительное выступление
Главы государства на заседании Общественного совета по
реализации государственной программы "Культурное наследие"


Құрметті зиялы қауым!

 

Біраз пікір ортаға салынды. Енді ойды қорытайық.

 

Қазақстан әлемнің бәсекеге барынша қабілетті 50 елінің қатарынан лайықты орын алуы үшін өзінің қазба байлығымен қатар жазба байлығын да, яғни мәдениеті мен ғылымын, білімі мен білігін – тоқ етерін айтқанда, рухани әлеуетін күллі адамзатқа жарқырата көрсетіп, елімізді айдай әлемге паш ете білуі керек. Оны өздеріңіз де жақсы білесіздер.

 

“Мәдени мұра” мемлекеттік бағдарламасының идеясы әуел баста ұзақ мерзімдік үлкен жоба ретінде көзделгендіктен, өткен үш жылға арналған бағдарламаны осы жобаның бірінші кезеңі деп қарай отырып, қолға алынған көптеген ауқымды шараларды әрі қарай жалғастыру қажет. Өйткені осының бәрі үлкен істің бастамасы ғана. Алда атқарылар шаруалар шаш-етектен екенін өздеріңіз де білесіздер.

Осыған байланысты бастаған ісімізді жүйелі жалғастыру мақсатында Мәдениет және ақпарат министрлігіне тиісінше 2007-2009 жылдарға арналған салалық бағдарлама жасап, жүзеге асыруды тапсырамын. Мұны “Мәдени мұраның” жалғасы деп біліңіздер.

 

Әрине, бұл салада жасалып жатқан істің бәрі тамаша деп өзімізді өзіміз мақтай беру міндет емес. Проблемалар баршылық, оларды осы үш жылғы тәжірибені пайдалана отырып, шешуге тырысу керек.

Әсіресе, реставрациялық-жөндеу жұмыстарының сапасына мұқият болған жөн. Баяғыдай, биыл қыруар қаржы жұмсап жөндеп, жылға жетпей сылағы түсіп, кірпіші құлап, жәдігер-мұраларымыз қотыр тайға ұқсап қалып жүрмесін. Осы жағына абай болыңыздар.

 

Сонан соң, құлан жортпас құла түздегі сол ескерткіштерімізді қалай пайдаланбақ ойдасыздар? Осыған орай арнайы Туризм және спорт министрлігін құрдық. Кімге көрсетпексіздер? Бұл да мықтап ойланатын мәселе. Яғни, жәдігер-ескерткіштерді жөндеумен қатар, қазірден бастап оларды ел игілігіне айналдыру жағын - туристік инфрақұрылым жасауды қолға алу керек.

 

Археология жұмысында да бейберекет қаза бермей, қазылған сол тарихи орындарды сақтау жағын да ойластырғандарыңыз жөн. Ұлттық мұраларымыз қарлы боран, жауын-шашынның астында шайылып кетіп жүрмесін. Ертеңгі күні орнын да таба алмай қалып жүрерміз.

 

Ең алдымен, осы ұлттық мұраларды жарыққа шығаруда Бағдарламаның негізгі концепциясын сақтауларыңыз қажет. Ол дегеніңіз – мұраларды жалпы оқырманның, ғалымдардың, студенттердің қажетіне жарату жағын ойлайық, сол арқылы ғылыми зерттеу жұмыстарын одан әрі жалғастыруды қамтамасыз ету деген сөз. Ал бүгінгі ғалымдардың, жазушылардың еңбектерін “Мәдени мұра” бағдарламасына тықпалаудың қажеті жоқ деп ойлаймын.

Сондай-ақ, әлемдік ақыл-ой мұраларын қазақ тіліне аудару жұмысында аудармашыларға қойылар талапты күшейтіп, сапа жағына қаттырақ көңіл бөлгендеріңіз жөн болады.

 

Аудармамен ең алдымен тілдің мамандары, кәнігі қаламгерлер айналысқаны жөн. Ғалымдар көбіне сарапшылық, кеңесшілік қызмет атқарса ортақ іске көбірек пайда тигізеді. Қандай күрделі шығармалар да қазақтың қара тілімен төгіліп, жатық сөйлеп тұрмаса, біз адамзаттың алтын қорын төл мұрамызға айналдырдық деп айта алмаймыз.

 

Бағдарлама бойынша шығарылып жатқан кітаптардың тиражын да қарастыру керек. 2-3 мың дана кімге жетеді? Олар тіпті кітапханаларды да толық қамтамасыз етпей отырғаны белгілі. Шығарылған аз таралымның өзі дұрыс бөлінбейді деген сын орынды. Білім және ғылым министрлігі өзінің саласына бөлінетін кітаптардың санын қайта қарап, сала бойынша оңтайлы орналастыруы жөн.

 

Жоспарланған томдықтарды дайындау мен оны шығаруға мемлекет тарапынан қаражат бөлінеді. Бірақ, меніңше, бұдан былай да бәрін мемлекеттің мойнына артып қоюға болмас. Нарық тетіктерін пайдалану қажет. “Мәдени мұра” өнімдерінің таралымын көбейту жағын, олардың оқырман қолына жетуін, дүкендерге, ең алдымен кітапханаларға түсу жағын мықтап ойластыру керек. Облыстық, қалалық, аудандық деңгейдегі әр әкім өзіне сеніп тапсырылған аймақтық кітапханаларында «Мәдени мұра» бағдарламасының кітап дестелері тиісті мөлшерде тұруын қамтамасыз етуге тиіс. Қажет болған жағдайда, жер-жердегі сұранысты ескере отырып, кітаптарды қосымша таралыммен қайта басып шығаруды да ойластыру керек. Бұл іске бюджеттен тыс қаржы көздерін тартуды әкімдер қарастырсын.

 

“Мәдени мұра” бағдарламасының халықты серпілтіп, жер-жерде үлкен қозғау салғаны, осы бағытта облыстарда да игілікті шаралардың атқарылып жатқаны қуантады. Бұл бастама еліміздің рухани түлеуінің басы деп ойлаймын. Сондықтан облыстар да қолға алған шараларды жеріне жеткізіп, бастаған істерін жалғастырғандары жөн. Ескерткіш-жәдігерлерді таңдағанда ұсақтамай, еліміз үшін тарихи-мәдени маңызы бар мұраларды ғана іріктеп, бұл іске білікті сарап, сергек талғаммен қараңыздар. Жаз айларында студенттерді жұмылдырып, Қазақстанның тарихын, әр ауылдың, ір өңірдің ауыз әдебиетін, тарихын зерттетіп, жаздыру арқылы кітап етіп шығару керек.

 

Қорыта айтқанда, “Мәдени мұра” бағдарламасы ел тарихында, ұлттық тағдырымызда айрықша орын алатын әлеуметтік жоба болып қалары сөзсіз. Бұл бастаманың ел рухының көтеріліп, ұлт жадының жаңғыруына септігін тигізетін құбылыстарының біріне айналғаны ақиқат.

 

* * *


В целях обеспечения сохранности и эффективного использования культурного наследия страны Министерству культуры и информации поручаю разработать и реализовать соответствующую отраслевую программу на 2007-2009 годы, предусмотрев необходимые средства в бюджете страны.

Считайте это продолжением программы “Культурное наследие”.

 

В принципиальном плане эта работа должна быть нацелена на решение следующих задач.

 

Прежде всего, необходимо продолжить начатое, то есть максимально обеспечить реализацию основных направлений первого этапа программы, сделав при этом упор на изучении и обработке нового массива информации для ее скорейшего включения в тезаурус науки.

 

Особенно важно, чтобы новые и систематизированные знания были включены также в научно-педагогический оборот, то есть стали предметом не только монографий и научной периодики, но и вошли в учебники и учебные программы для высшей и средней школы. Это вопрос министерства образования и науки.

Другая не менее важная задача – перевод историко-культурного наследия в сферу общественного знания и массовой информации, доступных широким слоям населения. Оно должно стать элементом повседневного кругозора казахстанцев. Цель этой популяризации – формирование устойчивых национальных образов мира – как прошлого, так и настоящего.

 

Этого можно добиться средствами художественной литературы, кинематографа, печати и телевидения, с помощью музейных экспозиций, выставок.

 

Большая работа необходима в сфере книгоиздания – нам нужны качественные серийные издания по вопросам истории, археологии, этнографии и культуры Казахстана, издаваемые большими тиражами.

Кстати говоря, мы сильно отстаем в сфере книгоиздания, в том смысле, что книжный рынок страны до сих пор находится в зачаточном состоянии. Министерство культуры и информации и Министрество образования и науки должны разработать и внести предложения по выпуску серийных изданий по истории, этнографии, культуре.

Следующее направление – активная презентация исторического и культурного наследия Казахстана за рубежом. Это распространенная мировая практика, активно влияющая на имидж страны. Кое-что у нас в этом направлении делается, но системной работы пока нет. К примеру, копия “Золотого человека”, найденного в Иссыкском кургане, стоит в здании ООН в Нью-Йорке, но всемирно известным казахстанским брендом он пока не стал.

А ведь на территории Казахстана найден уже третий “Золотой человек”, в курганах Шиликты в Восточно-Казахстанской области. Шиликтинская находка датируется VII веком до новой эры и содержит уникальные предметы, аналогов которых до сих пор не встречалось.

 

Ученые ставят данные памятники в один ряд с лучшими образцами мировой культуры. Все это нужно умело преподносить за рубежом.

 

Обращаю внимание еще на один важный момент – активное использование культурно-исторического наследия для развития туризма. Памятники истории и культуры следует рассматривать как важнейшее звено в инфраструктуре туризма. Они должны войти в систему казахстанских и международных туристических маршрутов, стать точками роста развивающейся туристической отрасли. Сейчас мы рассматриваем широкую программу развития туризма в Казахстане. Три министерства должны совместно поработать над тем, чтобы все значимые историко-культурные памятники стали туристическими объектами. Таким образом можно обеспечить финансовую поддержку нашим культурных памятников.

Поэтому надо обратить особое внимание восстановлению памятников, находящихся на магистральных транспортных путях и имеющих по-настоящему историческое значение.

 

Следует прекратить трату средств на всякого рода захоронения, находящихся далеко от дорог, коммуникаций и населенных пунктов.

 

Отдельная тема – это вопрос пересмотра имеющегося Списка памятников истории и культуры Казахстана. Этим сейчас занимается Министерство культуры и информации.


В свете роста цен на недвижимость и земельные участки в городах появилось много желающих вывести из действующего перечня архитектурные памятники и затем приватизировать их. Акимам и уполномоченным органам поручаю строго следить за этим.

 

В целом, исполнение комплекса этих и других задач требует четкой межведомственной координации.

Общественный совет по реализации программы “Культурное наследие” должен активно работать, внося дельные предложения и координируя деятельность по реализации этих задач.

Кроме того, в этой работе нельзя уповать лишь на выделяемые государством средства. Необходимо, чтобы к проектам программы подключился бизнес-сектор. Полагаю, что меценатская и спонсорская деятельность должна поощряться государством. Надо подумать о создании специального фонда поддержи культуры.

Подводя итог нашей трехлетней работе поручаю создать серию документальных фильмов о наших памятниках истории и культуры. Эта серия должна быть продемонстрирована по всем республиканским телеканалам.


* * *

Ардақты зиялы қауым!


Сөзімнің басында айтқанымдай, біз бүгін елдіктің бір ісін, бір болғанда да ірі ісін қорытындылап отырмыз.

Ата-бабаларының асыл сөзін жүз томға жинап, бастырып шығара алатын ел – бақытты ел, бақуатты ел, болашағы кемел ел. Қазақ елі – сондай ел.

 

Әлем әдебиетіндегі әйгілі жүз кітапты емін-еркін, жатық етіп аударып, бар бояуымен, өзгеше өрнегімен төгілтіп түсіретін тіл – қуатты тіл, құнарлы тіл, құдіретті тіл. Қазақ тілі – сондай тіл.

 

Осы екі ақиқатты айдай әлемге айқара ашу үшін де “Мәдени мұра” бағдарламасын қолға алуға болар еді. Ал оның басқа да қыруар міндеттерді шешіп бергенін өздеріңіз жақсы білесіздер.

“Мәдени мұра” бағдарламасын жүзеге асыру мемлекеттілікке сын болатындай аса жауапты шаруа деп білемін.

Біз бұл шаруаны абыроймен атқара алдық. Бұдан әрі де жалғастыра береміз.

 

Біз келер ұрпақтарымыз ұдайы жалғастыруға тиісті ұлы істі бастап бердік. Алыс жол – алғашқы адымнан. Ол тоқтамайды да.

 

Елдік мүддесіне еткен еңбектеріңіз үшін барлығыңызға ризашылығымды білдіремін!

Осымен “Мәдени мұра” мемлекеттік бағдарламасының бірінші кезеңін қорытындылауға арналған мәжілісті жабық деп жариялаймын.

 

Жақсылықпен жүздесейік!

 

Астана, 2007 жылғы 13 ақпан