Мәдени мұра  Ұлттық жобаӨткенді қастерлеу арқылы, болашағымызды баянды етеміз
  • Twitter
  • Facebook
  • Лента на Youtube
 

Қазақстанның Мәдени мұрасы

Арал ескерткіштері   (XIII - XIV ғасыр)

Атырау облысы    [ қалыптасқан мерзімі: 1 Наурыз 1938 ж. ]

Атырау облысы – Батыс Қазақстан облысының ішінде диаметрі 2 метрге жететін ақ тасты сферасымен көптеген таулы шыңдарына бай мекен.

Бұл қорықтық мекенде өткен ғасырлар архитектураның мұсылмандық ескерткіштері, негізінен ежелгі ескерткіштер, жер асты мешіттер, сағанаттар, қошқартастар, құлпытастар, сандықтастар, түрлі формадағы жерсаты мешіттер орналасқан. Бұл барлық ескерткіштер бір-бірінен түрлі формалармен және декаративті түзеу мотивтерімен ерекшеленеді. XIII—XVI ғ.ғ. Сарайшык қалашығы және Махамбет Өтемісұлының кесенесі Қазақстанның мәдени және тарихи ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілді.

 

Сарайшык қалашығы  (X—XI ғ.ғ.) Алтын Орда қалаларының ірі қалаларының бірі. Шығыс пен Батысты байланыстыратын стратегиялық орналасуы қаланы сауда орталығына айналдырды.  Бұл жерде Ноғай Ордасының хандығы кейін бірінші қазақ хандығы орналасты.

 

Археологиялық зерттеулердің нәтижесінде XII ғ. Сайрайшык қаласы мәдениеті дамыған қаласы болды. Керамикалық құбырлардан жасалған тиімді суқұбырлары және канализация істе болды. Темір және қышшылық өндіріс болып, тиындар зерленген болатын.  Оның тұрғындары бақтышылық, бақшылық және балық аулау кәсібімен айналысты.
Араб саяхатшысы и географы Ибн Баттута, «Дешті Кыпшаққа саяхат» жазуларының авторы,1334 ж.  Сарайшыққа келгеннін, Ұлы су жағалауындағы жері Бағдадты есіне түсіретінін сипаттайды.  Қаланың маңайы өзінің ерекшілігімен курортты орталығына айналып, бұл жерге Орданың барлық белді адамдары келіп балық, аң аулап демалатын.

 

Қазіргі уақытта қалашықтың жанында Атырау облысының Махамбет районының қазақ селосы Сарайшық орналасқан. Осы жерлерде 1999 жылы “Сарайшық – хандықтың ордасы” мемориалды комплексі тұрғызылды.

 

Индер районының орталығынан  44-45 километр қашықтықта Махамбет Өтемісұлының (1803 – 1846 ж.ж.) қабірі орналасып, ескерткіш құрылған.

 

 М.Өтемісұлының кесенесі. Авторы Көпбол Демесінов, 1995 ж. 30.09.

 

 Мүсінші, ғалым-антрополог  Ноэль Жұмабайұлы Шаяхметов зерттеген. М. Герасимов академик методымен Махамбеттің бас сүйегі қалыптастырылған.

 

Мемориальды комплекс Атырау қаласының оң жағалауында орналасқан. Комплекс қаланың екі діни орталықтары – “Иман” жаңа мешіті және Успен шірекуімен бірге бір тұрғын комплексінің қала құрылысының жиынтығын құрайды. Архитектурлы-мемориальды комплекс 3 бөліктен тұрады: Махамбет және Исатай монументі, Ақжол аллеясы және и ландшафты шағын саябақ. Осы жер 5 гектар шамасында территоряны алады. Исатай-Махамбет монументі атты екіфигуралы, қоламен жалатылған, әрбіреуінің биіктігі 5 метр, екіметрлі постаментіндегі композициясын құрайды. Монументтің қозғалатын жағында “Қорған” сферасы ескеріліп, “Қорғанның” кесілген жерінде “Еділ-Жайық” бедері орналасып, халықтың Исатай мен Махамбеттің бірлігін білдіреді.